ទំព័រដើម » បណ្ណាសារ » កម្រងស្នាដៃស្រាវជ្រាវ » ទស្សនៈខ្មែរ ស្ដីពីចំនួនលេខ (The Khmer Thought on Numbers)

ទស្សនៈខ្មែរ ស្ដីពីចំនួនលេខ (The Khmer Thought on Numbers)

ទស្សនៈខ្មែរ ស្ដីពីចំនួនលេខ (The Khmer Thought on Numbers)

ដោយ៖ ឯកឧត្តម អ៊ុំ ប៉ុម (បណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ)

ជំនួយការនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា

សេចក្ដីផ្ដើម

ជាទូទៅ គេប្រើប្រាស់ចំនួនលេខ ដើម្បីធ្វើជាមធ្យោបាយក្នុងការស្វែង​យល់​ទៅលើបរិមាណជាក់ស្ដែង។  បរិមាណទាំងនោះ អាចធំ ឬ តូច​ អាស្រ័យ​ទៅលើវិធីដែលអ្នកប្រតិបត្ដិផ្ទាល់ប្រើប្រាស់។ ឧបមាថា បើគេយកចំនួនលេខ​ណា​មួយទៅបូកនឹងចំនួនលេខមួយទៀត គេអាចឃើញបរិមាណកើនឡើង ហើយតាងដោយលេខណាមួយ ដែលគេសន្មតថាធំជាងលេខមុន។ ផ្ទុយទៅ​វិញ បើគេយកលេខណាមួយ ទៅដកនឹងលេខមួយទៀត បរិមាណ​ជាក់ស្ដែង​អាចថយចុះជាងមុន ហើយតាងដោយលេខមួយផ្សេងទៀត ដែលគេសន្មតថា តូចជាងមុន។ ពិសេសជាងនេះទៅទៀត គេអាចប្រើប្រាស់ចំនួនលេខធ្វើ​ជា​តំណាងចំពោះវត្ថុណាមួយ ឬ ការគិតគូរណាមួយ ហើយវត្ថុ និង ការគិតគូរ​ទាំងអស់នោះ បានក្លាយទៅជាទម្លាប់តកូនតចៅ ឬ ក៏អាចក្លាយទៅជា​គតិ​បណ្ឌិត​ផងក៏សឹងមាន សម្រាប់ទ្រទ្រង់ជីវភាពរស់នៅរបស់ជាតិសាសន៍​នីមួយៗ​នៅលើពិភពលោកយើងនេះថែមទៀតផង។ ដោយឡែក ចំពោះខ្មែរយើងដែល​ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជាតិសាសន៍មួយ ក្នុងចំណោមជាតិសាសន៍ទាំងឡាយ​នៅលើសកលលោកដូចគេឯងដែរនោះ យើងក៏បានឱ្យតម្លៃទៅលើចំនួន​លេខ​ថាមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាដែរ ហើយអាចយកទៅប្រើប្រាស់ធ្វើជាមធ្យោបាយ ដើម្បីសិក្សាស្វែងយល់អំពីបរិមាណ ក៏ដូចជា សម្រាប់ធ្វើជាតំណាងនៃការ​គិតគូរជាអរូបិយណាមួយរបស់ខ្លួន ព្រមទាំងយកការគិតគូរអស់ទាំងនោះ ទៅ​ប្រើប្រាស់ ធ្វើជាមេគំនិតសម្រាប់បម្រើផលប្រយោជន៍នៃជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីញ៉ាំងឱ្យដំណើរជីវិតទទួលបាននូវជោគជ័យ ឬក៏ អាចយកទៅកសាង​នូវ​បុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ឱ្យសមប្រកបទៅដោយគុណធម៌ ចៀស​ផុតពីអំពើអកុសល និង គ្រោះមហន្ដរាយគ្រប់បែបយ៉ាងដែលតែងតែកើតមាន​ក្នុងជីវិត។

តទៅនេះ យើខ្ញុំនឹងដកស្រង់យកទស្សនៈស្ដីពីលេខមួយចំនួន
មក​បង្ហាញ​ជូន៖

១- ទស្សនៈទាក់ទងនឹង «លេខ៣»

ទាក់ទងទៅនឹង «លេខ៣» មានសំណួរមួយបានចោទសួរឡើងថា បើ​តាមទស្សនៈខ្មែរយើង តើ «លេខ៣» អាចយកទៅប្រើប្រាស់ជាតំណាងអ្វីខ្លះ?

ដូចដែលគេបានដឹងឮជាហូរហែខ្លះៗរួចមកហើយស្រាប់ ខ្មែរយើង​បាន​សន្មតយក «លេខ៣» ធ្វើជាលេខតំណាងនូវសិរីសួស្ដី ជ័យមង្គល ហើយបាន​យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងផ្លូវពីរផេ្សងគ្នា គឺផ្លូវសាសនា (ផ្លូវធម៌) និង ផ្លូវលោក។ ជាក់ស្ដែងក្នុងផ្លូវសាសនា គេយក «លេខ៣» ធ្វើជាតំណាងព្រះរតនត្រ័យ ឬ កែវ​ទាំងបី រួមមាន ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ សម្រាប់ឱ្យពុទ្ធសាសនិក​យកទៅ​ធ្វើ​ជា​ទីពឹង មិនអាចខ្វះបានក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់គេ។ តើត្រ័យទាំងបី​នេះ ស្ដែងឡើងនូវទំនាក់ទំនងយ៉ាងណាខ្លះ ជាមួយអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនា? គេ​អាច​ឆ្លើយ​បាន​ថា ទំនាក់ទំនងនោះស្ដែងឡើងនៅត្រង់ថា ព្រះពុទ្ធជាអ្នកត្រាស់​ដឹង ជាអ្នករកឃើញនូវកងធម៌ដ៏ឧត្ដុងឧត្ដម ដែលចាត់ទុកថាជាធម៌ស្នូលដ៏​សំខាន់​​សម្រាប់ពុទ្ធសាសនា ធ្វើឱ្យសាសនាអាចវិវត្ដរីកចម្រើនបាន ស្របទៅនឹង​តថភាព​សង្គម។ ចំណែកព្រះធម៌វិញ គឺជាសភាវៈសម្រាប់ទ្រទ្រង់មនុស្សលោក ការពារមនុស្សលោកមិនឱ្យលិចលង់ក្នុងដំណើរវិលកើត វិលស្លាប់នៃវដ្ដសង្សារ​ដែលមនុស្សរាល់រូបយោនយកកំណើត។ រីឯព្រះសង្ឃវិញ គឺជាអ្នកទ្រទ្រង់​សាសនា ញ៉ាំងឱ្យសាសនាមានជីវិត និង ឋិតឋេរជាដរាបតរៀងទៅ បានន័យថា ព្រះសង្ឃជាអ្នកទទួលខុសត្រូវធំធេងណាស់ចំពោះភាពគង់វង្ស ឬ ភាពបាត់បង់​ទៅរបស់ពុទ្ធសាសនា។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះសង្ឃក៏ជាអ្នកយកព្រះធម៌ដែល​ព្រះពុទ្ធបានរកឃើញ យកទៅសម្ដែងប្រាប់ជាបន្ដទៅទៀតចំពោះមនុស្ស​ម្នា​ផង ទាំងពួង តាមរយៈធម៌ទេសនាដើម្បីឱ្យពុទ្ធបរិស័ទជាអ្នកដើរតាម បានយល់​ដឹងពិតអំពីបញ្ហាជីវិត តួយ៉ាងដូចជា យល់ដឹងអំពីប្រភពនៃទុក្ខ និង មធ្យោបាយ​រ​ម្លត់ទុក្ខក្នុងជីវិតរស់នៅជាដើម។ បើគេប្រមើលមើលឲ្យបានវែងឆ្ងាយបន្តិច​ទៅ​ទៀតនោះ គេមុខជាឃើញថា ក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃមនុស្សម្នាក់ៗរមែងជួប​ប្រទះ​នឹងបញ្ហាស្មុគស្មាញច្រើនយ៉ាងណាស់ ហើយមានបញ្ហាខ្លះដោះស្រាយ​បាន បញ្ហាខ្លះក៏ដោះស្រាយមិនបាន ហើយចាប់បង្ខំឲ្យពួកគេរត់ទៅពឹងពាក់​វត្ត​អារាមឲ្យជួយដោះស្រាយ តាមរយៈការ ស្ដាប់ធម៌ទូន្មានរបស់ព្រះសង្ឃ ឬក៏ តាមរយៈការផ្សងចាក់គម្ពីរ។ ជាធម្មតា ការចាក់គម្ពីរត្រូវអនុវត្ដគម្រប់បីដង​ទើប ប្រសើរ ពីព្រោះថា កម្រិតនៃការប្រមូលអារម្មណ៍របស់អ្នកមាន​បញ្ហា មុននឹង​ចាក់​គម្ពីរ អាចបានមូលល្អ ឬក៏មិនបានមូលល្អ។ ដូចេ្នះ គេត្រូវការពឹងពាក់​«លេខ៣» ឱ្យជួយគេក្នុងគម្រប់បីដង នៅពេលណាដែលការចាក់ផ្សង​លើក​ទីមួយ លើកទីពីរ មិនបានសម្រេច ដោយមកពីប៉ះចំលើរឿងអាក្រក់ មិនសម​ប្រកប ហើយសាមីខ្លួនមិនទាន់អស់ចិត្ដ។ យើងអាចសេ្លះទុករឿង​សាសនាមួយ​ឡែកសិន ដោយត្រឡប់មករករឿងលោកិយវិញម្ដង។ បើតាមការប្រតិបត្ដិ​ក្នុង​ផ្លូវលោក «លេខ៣» អាចដើរតួជាតំណាងបាវចនាទាំងបីរបស់ខ្មែរយើង ដូច​មានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ប្រទេសស្រាប់។ បាវចនាទាំងនោះ រួមមាន ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ។ ព្រោះតែបាវចនាទាំងបីនេះ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប បានខិតខំបូជាកម្លាំងកាយ ចិត្ដ និង កម្លាំងប្រាជ្ញា ដើម្បីទ្រទ្រង់វត្ថុទាំងបីនេះ​ឱ្យ​ឋិតឋេរជារៀងដរាបតទៅ ជាមួយនឹងជីវិតរស់នៅរបស់គេ។ តាមផ្លូវលោកិយ​ដដែល បើគេត្រឡប់មករកការប្រព្រឹត្ដិរបស់បុគ្គលវិញ មនុស្សម្នាក់ៗតែងចៀស​មិនផុតពីរឿងអាស្រូវខុសឆ្គងឡើយ ហើយឪពុកម្ដាយ ឬ អ្នកអាណាព្យាបាល បានប្រកាន់យកការអត់ឱនជាធំ តែក៏មានព្រំដែនកំណត់ដែរ ដោយអនុវត្ដ​មិន​ឱ្យលើសពីបីដងឡើយ។ បើអត់ឱនគម្រប់បីដងហើយ សាមីខ្លួននៅតែ​មិនកែ​កំហុស ទើបគេអនុវត្ដការដាក់ទោសទណ្ឌទៅតាមកម្រិតនៃការប្រព្រឹត្ដិនោះ សម​ដូចកំណាព្យមួយវគ្គ ដែលបានលើកឡើងក្នុងវចនានុក្រមសមេ្ដចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ត្រង់ទំព័រ១៥៩៣ យ៉ាងដូចេ្នះថា «អត់ឱ្យយ៉ាងច្រើនត្រឹមបីដង កុំឱ្យកន្លង ព្រោះសន្ដោស ក្រែងនឹងប្រែក្លាយជារឿងថ្លោស នាំឱ្យរឱសកែលែង​កើត»។ ខ្មែរយើងតែងធ្វើវន្ទនកិច្ចចំពោះបុគ្គល ដែលគួរគោរពក្នុងចំនួនបីដង​ដូចគ្នា ដូចជាកិរិយាថ្វាយបង្គំព្រះ ថ្វាយបង្គំព្រះសង្ឃ ថ្វាយបង្គំមាតាបិតា ឬ គ្រូបាអាចារ្យរបស់ខ្លួន។ ចំពោះពិធីមង្គលការទៀតសោត ក៏មានពិធីមួយដែល​គេហៅថា «ពិធីសំពះផ្កាស្លា» ដោយមានផ្កាស្លាបី ជាតំណាងមនុស្សបីប្រភេទ មានឋានៈសង្គមផ្សេងពីគ្នា។ តើផ្កាស្លាបី ប្រភេទនេះ តំណាងអ្នកណាខ្លះ?

ផ្កាស្លាទីមួយទំហំធំជាងគេ តំណាងមនុស្សប្រភេទទីមួយដែលមាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់ នោះគឺឪពុកម្ដាយ ហើយគូស្រករត្រូវលើកជូនអ្នកមានគុណ​ទាំងពីរ​របស់ខ្លួន។ ផ្កាស្លាបន្ទាប់ត្រូវលើកជូនទៅបង។ ផ្កាស្លាចុងក្រោយ (ផ្កាស្លាពៅ) ត្រូវលើកជូនទៅញាតិសាច់សាលោហិតរបស់ខ្លួន។ ទាក់ទងទៅនឹង «លេខ៣» ដដែលបើគេពិនិត្យឱ្យបានស៊ីជម្រៅបន្ថែមទៀត ទៅលើជីវិតរស់នៅរបស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ ខ្មែរយើងតែងខិតខំអប់រំកូនចៅឱ្យចៀសផុតពីអំពើអបាយមុខទាំងបី​ក្នុង​សង្គមដែលធ្វើ ឱ្យមនុស្សឆ្កួតវងេ្វង ហើយដែលតាមពាក្យសាមញ្ញហៅថា «ឆ្កួតបី» នោះគឺអបាយមុខដែលកើតឡើងអំពីស្រី ឬ «ឆ្កួតស្រី» អបាយមុខ​ដែល​កើតឡើងអំពីស្រា ឬ «ឆ្កួតស្រា» និង អបាយមុខដែលកើតឡើងអំពីល្បែង ឬ «ឆ្កួតល្បែង»។ ដូចមានឃ្លាជាកំណាព្យក្នុងច្បាប់កូនចៅ ចែងយ៉ាងដូច្នេះថា «លោកថាឆ្កួតបី ឆ្កួតមួយ នឹងស្រី ឆ្កួតមួយនឹងស្រា ឆ្កួតមួយនឹងល្បែងអំពើពាលា ឆ្កួតនេះហៅមហា ឆ្កួតក្រៃកន្លង»។ ក្រៅពីឆ្កួតបីប្រការដូចបានរៀបរាប់រួច​មក​ហើយ ខ្មែរយើងនៅបានយកចិត្ដទុកដាក់ទៅលើ «លេខ៣» ដើម្បីទុកជាការ​ជូនពរ​គ្នាឱ្យសម្រេចបាននូវសម្បត្ដិបីប្រការ ហើយសម្បត្ដិទាំងនោះទាក់ទង​ជិត​ស្និទ្ធទៅនឹងដំណាក់កាលនៃវ័យទាំងបីរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ «បឋមវ័យ, មជ្ឃឹម​វ័យ, បច្ឆឹមវ័យ»។ រីឯសម្បត្ដិទាំងបីនោះរួមមាន «សម្បត្ដិមនុស្សលោក១, សម្បត្ដិ​ទេព្ដា១ និង សម្បត្ដិព្រះនិពា្វន១» ទោះបីជា សម្បត្ដិចុង ក្រោយនេះ មានអ្នកខ្លះ​ដែលឋិតក្នុងវ័យកណ្ដាល ឬ វ័យចុងក្រោយ នៅជាប់ជំពាក់នឹងរឿងលោកិយ ពុំទាន់ប្រាថ្នាចង់បានសម្រេចដោយឆាប់រហ័សក្តី។ ផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងបញ្ហាមនុស្ស​ដដែល ខ្មែរយើងបានប្រគល់ឱ្យ «លេខ៣» ដើរតួនាទីក្នុងសិរីបីប្រការរបស់​មនុស្សផងដែរ។ ជាក់ស្ដែង ចាស់បុរាណតែងអប់រំកូនចៅឱ្យយល់ដឹងអំពី​ទីកន្លែងសំខាន់ទាំងបីដែលធ្វើឲ្យកើតសិរីសួស្ដី តួយ៉ាងដូចជា ពេលព្រឹក​ព្រលឹមសិរីសួស្ដីរបស់មនុស្សឋិតនៅលើមុខ ម្ល៉ោះហើយបានជាមនុស្សម្នាក់ៗ ត្រូវ​លុប​មុខក្រោយពេលក្រោកពីដំណេក ហើយធ្វើមុខឲ្យបានស្រស់ស្រាយ មិន​កញ្ចប់កញ្ចូវ ចងចញ្ចើម។ ចំពោះពេលថ្ងៃវិញ សិរីសួស្ដីរបស់មនុស្សឋិត​នៅលើ​ដើមទ្រូង ហេតុដូច្នេះហើយបានជាពេលងូតទឹក គេត្រូវដុសក្អែលលាង​សម្អាត​ដើមទ្រូង។ ចំណែកនៅពេលយប់វិញ សិរីសួស្ដីរបស់មនុស្សឋិតនៅនឹងជើង  ម្ល៉ោះហើយបានជាមុននឹងចូលដេក (និន្ទ្រា) គេត្រូវលាងសម្អាតជើង ដើម្បី​ទទួលបាននូវសិរីសួស្ដីក្នុងពេលយប់។ សូមបញ្ជាក់បន្ថែមថា បើមើលតាម​រឿង​ពេ្រងនិទានកន្លងមក សិរីសួស្ដីទាំងបីនេះ ដើមឡើយមនុស្សលោករកមិនឃើញ​ទេ មានតែសត្វឥន្ទ្រីប៉ុណ្ណោះដែលដឹងរឿងរ៉ាវនេះច្បាស់ ដោយមានពេលមួយ ឥន្ទ្រីឈ្មោលធ្លោយនិយាយប្រាប់ឥន្ទ្រីញីជាប្រពន្ធ ដោយសារតែសប្បាយចិត្ត​ខ្លាំងពេកថា ថ្ងៃស្អែកខ្លួននឹងបានសាច់ធម្មបាលកុមារ ដែលភ្នាល់ចាញ់កបិល​មហាព្រហ្ម ព្រោះតែរកទីកន្លែងសិរីបីប្រការមិនឃើញ ធ្វើជាអាហារបរិភោគ។ ដោយជជីកសួរដេញដោលខ្លាំងពេក ឥន្ទ្រីឈ្មោះលទ្រាំមិនបានក៏និយាយ​ប្រាប់​ឥន្ទ្រីញីជាប្រពន្ធ អំពីទីកន្លែងនៃសិរីសួស្ដីទាំងនោះ ជាហេតុធ្វើឲ្យធម្មបាលកុមារ ដែលមកដេកសន្ធឹកសន្ធៃអស់សង្ឃឹមក្រោមដើមឈើនោះស្ដាប់បាន ព្រមទាំង​អាចយកទៅឆ្លើយដោះប្រស្នាកបិលមហាព្រហ្មរហូតបានសម្រេច ធ្វើឲ្យគ្រោះ​ថ្នាក់​ត្រូវធ្លាក់ទៅលើកបិលមហាព្រហ្មវិញម្តង ព្រោះតែការដាក់លក្ខខណ្ឌ​ខសន្យា​ជាមួយគ្នាថា សុខចិត្តផ្ដាច់ជីវិត ដោយកាត់សិរសាខ្លួនឯងជំនួសវិញ បើសិនណាធម្មបាលកុមារជាមនុស្សលោក និងជាគូប្រកួត រកប្រស្នា​នោះ​ឃើញ។

គួរកត់សម្គាល់តទៅទៀតថា អត្ថន័យនៃការគិតរបស់ខ្មែរទាក់ទងទៅនឹង​«លេខ៣» អាចនៅមានរឿងរ៉ាវវែងឆ្ងាយច្រើនទៅទៀត ដែលត្រូវលើកយកមក​អធិប្បាយ។ ប៉ុន្ដែនៅពេលនេះ យើងខ្ញុំអាចបពា្ចប់ជាបណ្ដោះអាសន្ននៅត្រឹម​កិច្ចការស្រែចំការរបស់កសិករ និង ការទស្សន៍ទាយរបស់ហោរាសិនចុះ។  សួរថា តើការងារទាំងពីរប្រភេទនេះ មានទំនាក់ទំនងដូចមេ្ដចខ្លះជាមួយនឹង «លេខ៣» ?

ចំពោះការងារធ្វើស្រែ កសិករមិនអាចមើលរំលង «លេខ៣» បានទេ។ ជាក់ស្ដែងកសិករខ្មែរ តែងបង្ហាត់បង្រៀនកូនចៅឱ្យចេះស្ទូងស្រូវតាម​របៀប​មុម​ចង្ក្រាន (មុមបី) ដែលប្រហែលជាទទួលឥទ្ធិពលពីសាសនា ប៉ុន្ដែ យកមក​ប្រើប្រាស់ក្នុងផលប្រយោជន៍លោកិយ។ គេស្ទូងស្រូវបីៗត្រណោតជាមុំចង្ក្រាន របៀបនេះ គឺដើម្បីងាយស្រួលស្ទូងក្នុងដំណើរថយក្រោយបានរហ័ស មិនជាន់​សន្ទូងដែលស្ទូងរួច ហើយម្យ៉ាងដល់ពេលច្រូតក៏ងាយស្រួលច្រូតដែរ ដោយសារ​តែគេអាចបត់បែនខ្លួនបានតាមចលនាទៅមុខថយក្រោយ នៃគុម្ពស្រូវជាមុម​ចង្ក្រាន​ទាំងនោះ ទោះបីជាសម័យបច្ចេកវិជ្ជាទំនើបយើងសព្វថ្ងៃ គេណែនាំ​កសិករឲ្យស្ទូងជួរៗដើម្បីងាយស្រួលថែទាំ ងាយស្រួលច្រូតនឹងម៉ាស៊ីនក្ដី។ បើ​គិតពិចារណាឲ្យបានល្អិតល្អន់ទៅ របៀបទាំងពីរនេះមានភាពងាយ​ស្រួល​ម្យ៉ាង​ម្នាក់ទេ សូមអ្នកកាន់ទំនើបកុំទិតៀនបុរាណធ្វើអ្វី ព្រោះបុរាណគេក៏មាន​ហេតុផលរបស់គេដូចបានបញ្ជាក់ជូនខាងលើស្រាប់។ ដោយឡែកចំពោះ​ហោរា​គន់គូរវិញ ក្បួនហោរាសាស្ដ្ររបស់ខ្មែរយើងបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា «លេខ៣» ជាលេខមានភ័ព្វសំណាងខ្ពង់ខ្ពស់ណាស់។ បើគន់គូរទៅត្រូវត្រង់ «លេខ៣» មានន័យថា បុគ្គលនោះអាចប្រកបកិច្ចការ អ្វីមួយទទួលបានជោគជ័យ ឬក៏ មានគេជួយជ្រោមជ្រែងទំនុកបម្រុងទៀតផង។ បើត្រឡប់មកគិតរឿងក្រយៅ​ម្រាមដៃវិញក៏មានសារៈសំខាន់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នានោះដែរ ពោលគឺបើ​មនុស្ស​ណាម្នាក់មានក្រយៅមូល (ខ្ចៅមូល) លើម្រាមដៃបី ក្នុងចំណោម​ម្រាមដៃទាំង​ដប់​នោះ ទំនាយទាយថាបុគ្គលនោះនឹងបរិបូណ៌ដោយបាយទឹក ​ឬ អាហារ​ភោជន។ ជាក់ស្ដែងបុរាណតែងពោលថា «ខ្ចៅបី កើតបាយកើត ទឹក» មានន័យ​ថា បើរូបបុគ្គលនោះទៅដល់ទីណា បុគ្គលនោះតែងតែទទួលបាននូវ ក្ដីអាណិត​ស្រឡាញ់ ជួយផ្គត់ផ្គងជាបាយទឹក ម្ហូបអាហារពីសំណាក់អ្នកផង​ទាំងពួង​ដោយ​មិនបាច់ឲ្យភ័យព្រួយពីរឿងអត់បាយ ក្រហាយទឹក ដាច់ពោះស្លាប់នោះឡើយ។

សរុបមក «លេខ៣» គឺជាលេខដែលខ្មែរយើងតែងនិយមប្រើប្រាស់​ធ្វើ​ជានិមិត្ដសញ្ញានៃការប្រព្រឹត្ដិ ទាំងក្នុងផ្លូវលោក ក៏ដូចជាផ្លូវសាសនា (ផ្លូវធម៌) ដើម្បីជាប្រយោជន៍អប់រំចិត្ដរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ឱ្យប្រព្រឹត្ដឆ្ពោះទៅរកគុណធម៌​ក៏ដូចជា សម្រេចបានជោគជ័យ ចៀសវាងបានពីការទទួលនូវគុណវិបត្តិគ្រប់​បែប​យ៉ាងក្នុងជីវិត។

២-ទស្សនៈទាក់ទងនឹង «លេខ៤»

ដូចជា «លេខ៣» ដែរ «លេខ៤» ក៏មានអត្ថន័យ និង ការប្រើប្រាស់​សម្បូណ៌​បែបមិនឈ្នះចាញ់គ្នាប៉ុន្មានទេ។ «លេខ៤» ត្រូវបានកំណត់ថា ជាលេខ​គត់​គូ ឬជា លេខកាកបាទ បើហៅតាមភាសាសាមញ្ញ ដែលគេធ្លាប់ដឹងឮ​កន្លង​មកហើយ។

ជាទូទៅ ខ្មែរយើងច្រើននិយមយក «លេខ៤» ធ្វើជាតំណាងនូវអ្វីដែល​ប្រកប​ដោយគុណធម៌ និង មានមហិទ្ធប្ញទ្ធិ ឬ អ្វីទៀតដែលផ្សេងពីនោះ។ ខាងក្រោមនេះ គឺជាទស្សនៈប្លែកៗមួយចំនួនដែលបានសិក្សាស្រាវជ្រាវឃើញ ទាក់ទងទៅនឹង «លេខ៤» ។

នៅក្នុងអតីតកាលដ៏យូរលង់មកហើយ គេសង្កេតឃើញបុព្វបុរសយើង គោរពស្រឡាញ់ និង ជឿជាក់ខ្លាំងណាស់ចំពោះ «លេខ៤» រហូតដល់មាន​ពេលខ្លះ សម្រេចចិត្ដជ្រើសរើសទីតាំងរាជធានីរបស់ប្រទេស នៅត្រង់ចំណុច​ប្រសព្វទាំងបួនរបស់ទនេ្លថែមទៀតផង ពីព្រោះគេជឿថា ទីតាំងប្រសព្វមុខគ្នា យ៉ាងដូចេ្នះ អាចមានជ័យភូមិល្អ ចម្រើនរុងរឿង ពូកែសក្ដិសិទ្ធិ ហើយ​ខ្មាំង​សត្រូវ​មិនអាចយាយីបាន។ បើគិតទៅតាមក្បួនកាកបាទ។ ដោយសារតែជំនឿ និង ការគិតគូររបៀបនេះហើយ បានជារាជធានី «ចតុមុខ» ត្រូវបានកសាងឡើង​ក្នុង​រាជ្យព្រះបាទពញាយ៉ាត ហើយអាចមានអាយុកាលឋិតឋេរ គង់វង្ស រហូត​មក​ដល់សព្វថ្ងៃ។ ដោយឡែកចំពោះការកសាងបដិមាទៀតសោត ក៏គេកសាង​បដិមា​នោះជាមុខបួនដែរ ហើយឋិតនៅលើចំណុចកាកបាទនៃទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ។ តួយ៉ាងដូចជា បដិមានៅក្នុងព្រះវិហារវត្ដត្រឡែងកែង ក្នុងសម័យលង្វែក​ជាដើម។ តាមប្រវត្ដិសាស្ដ្រដែលបានកត់ត្រាទុកមកឃើញថា បដិមានេះមាន​ប្ញទ្ធិបារមីខ្លាំងពូកែណាស់ លើកលែងតែពេលក្រោយមកខ្មែរយើងភ្លាត់ស្នៀត​ចាញ់ឧបាយកលចារបុរសទិសខាងលិច ដែលក្លែងបួសជាសង្ឃមើលជំងឺព្រះ​មហេសី បង្គាប់ឲ្យព្រះរាជាយកបដិមានោះទៅទម្លាក់ចោលក្នុងទន្លេ ដើម្បីឲ្យ​ព្រះមហេសីជាសះស្បើយ។

ពិសេសជាងនេះទៅទៀត ទាក់ទងទៅនឹងពុទ្ធសាសនា ខ្មែរយើងសុទ្ធ​តែបានគោរពស្រឡាញ់ «លេខ៤» យក «លេខ៤» ធ្វើជាគ្រឿងសម្គាល់នូវ​សច្ចធម៌​ដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងបួន ដែលតាមគម្ពីរពុទ្ធសាសនា ចាត់ទុកថា​ជា​ធម៌មូលដ្ឋាន ឬ ចតុរារិយសច្ចៈ (Four Noble Truths) ដែលពន្យល់លម្អិតពី ការពិតដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងបួន ទាក់ទងទៅនឹងសេចក្ដីទុក្ខពិត (ទុក្ខសច្ចៈ) កំណើតនៃទុក្ខ (សមុទយសច្ចៈ) ទីរំលត់ទុក្ខ (និរោធសច្ចៈ) និង ផ្លូវរំលត់​ទុក្ខ (មគ្គសច្ចៈ)។

នៅក្នុងដំណើរអនុវត្ដមួយផេ្សងទៀត «លេខ៤» ត្រូវបានគេយកមក​ប្រើ​ប្រាស់ដើម្បីសម្គាល់ទិសធំទាំង៤ ដូចជា ទិសខាងកើត ខាងលិច ខាងត្បូង និង ទិសខាងជើង។ ទិសនីមួយៗសុទ្ធតែមានតម្លៃប្រតិបត្ដិផេ្សងៗពីគ្នា។ ខ្ញុំសូមលើក​យកឧទាហរណ៍ពីរ ទាក់ទងទៅនឹងតម្លៃប្រតិបត្ដិរបស់ទិសខាងកើត និង ទិស​ខាង​លិច។ ឧបមាថាបើគេលើកទ័ពចេញទៅធ្វើសង្គ្រាម ហើយចង់ទទួល​បាន​ជ័យជំនះ កត្ដាប្រតិបត្ដិមួយដែលមិនអាចខ្វះបាននោះគឺ មេទ័ពត្រូវនាំក្បួនទ័ព​របស់ខ្លួនចេញច្បាំងនឹងសត្រូវតាមទ្វារទិសខាងកើតនៃព្រះនគរ ពីព្រោះតាម​ក្បួន​ពិជ័យសង្គ្រាម ទ្វារខាងកើតជាទ្វារជ័យ។  ផ្ទុយទៅវិញ បើគេច្បាំងចាញ់​សត្រូវ ព្រមទាំងមានការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជា បាត់បង់ជីវិតឥស្សរជនសំខាន់ៗ ផងនោះ គេត្រូវនាំទ័ពដែលនៅសេសសល់ត្រឡប់ចូលនគរវិញ តាមទ្វារទិស​ខាងលិច ហើយអ្នកផង ទាំងឡាយដែលគយគន់ក្បួនទ័ពត្រឡប់វិញពីចម្ងាយ​ក៏អាចយល់បានពីបរាជ័យនោះដែរ។ ដោយឡែក បើសិនជាមានមនុស្សជាប់​ទោស​ឧក្រិដ្ឋ​រហូតដល់ប្រហារជីវិត គេត្រូវនាំអ្នកទោសនោះចេញតាមទ្វារ ទិស​ខាងលិចដូចគ្នា ពីព្រោះទ្វារទិសខាងលិចគឺជា «ទ្វារមរណៈ»។ បើគេបពោ្ចញ​អ្នកទោសតាមទ្វារនេះហើយ កម្រនឹងបានរស់ជីវិតវិលត្រឡប់មកវិញណាស់។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ បើមានមនុស្សស្លាប់ក្នុងលំនៅឋាន ហើយគេចង់ការពារ​កុំ​ឲ្យ​បីសាចខាងក្រៅចូលមកបន្លំខ្លួនជាមួយសាកសព បុគ្គលដែលស្លាប់នោះបាន​ហើយធ្វើបាបកូនចៅនៅរស់ អាចារ្យតែងធ្វើកិច្ចដើម្បីការពារបីសាចទាំងនោះ​ដោយយកកំបោរសទៅគូសជាសញ្ញាកាកបាទ (ខ្វែងជើងក្អែក) ព័ទ្ធសីមានៅ​តាម​ទ្វារចេញចូលពីព្រោះ គេមានជំនឿថា សញ្ញាកាកបាទជាសញ្ញាមាន​មហិទ្ធប្ញទ្ធិ​ឈ្នះលើអ្វីៗទាំងអស់ ហើយពួកព្រាយបីសាចខ្លាចសញ្ញានេះណាស់។ ព្រមជាមួយនេះ នៅពេលបញ្ចុះសពអ្នកដែលស្លាប់ ក៏គេប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទិស​ខាងលិចនេះដែរ ពោលគឺគេបញ្ចុះសពដោយដាក់ក្បាលបែរឲ្យចំទិសខាងលិច​ដែលជាសក្ចិយភាពនៃការស្លាប់។

ម្យ៉ាងទៀត បើគេត្រឡប់មករកផ្នែកគុណធម៌វិញ គេឃើញមាន​គុណ​ធម៌​​មិនតិចដែរទេដែលទាក់ទងទៅនឹង «លេខ៤»។ តួយ៉ាងដូចជាការអប់រំ​ចំពោះ​មេគ្រួសារ ឬ មគ្គុទេ្ទសក៍របស់ប្រទេស។ អ្នកទាំងពីរប្រភេទនោះ តែងទទួល​ការ​អប់រំដោយបំពាក់ជាប់នូវព្រហ្មវិហារធម៌ទាំងបួនរួមមាន «មេត្ដា» ឬ សេចក្ដី​អាណិត​ស្រឡាញ់ចំពោះកូន ក៏ដូចជា មនុស្សទូទៅក្រោមបង្គាប់។ «ករុណា» ឬ សេចក្ដីសន្ដោសប្រណីចំពោះបុត្រធីតា ឬ មនុស្សទូទៅ ដោយមិនប្រកាន់​ពណ៌​សម្បុរ។ «មុទិតា» ឬ ការតេ្រកអរចំពោះ សេចក្ដីសុខរបស់កូនចៅ ក៏ដូចជា អ្នក​ដទៃ។ «ឧបេក្ខា» ឬ សេចក្ដីស្រឡាញ់រាប់អានស្មើៗគ្នាចំពោះបុត្រាបុត្រី និង មនុស្សគ្រប់រូប។ សំអាងទៅលើហេតុផលនេះហើយ បានជាក្នុងស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​យើងខ្លះមានបង្កប់ទៅដោយទស្សនៈស្ដីពី «លេខ៤» ដូចជា នៅលើកំពូល​ប្រាសាទ​បាយ័ន គេឃើញមានរូបចម្លាក់ ព្រហ្មមុខបួននៅពីលើកំពូល​របស់​ប្រាសាទ ជារូបបដិមាតំណាងព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ បែរព្រះភក្ត្រឆ្ពោះទៅ​រកទិសទាំងបួន ដែលជាសក្ខីភាពនៃការផ្សាយមេត្តាធម៌ ចំពោះមនុស្ស​ផង​ទាំងឡាយនៅគ្រប់ទិសទាំងបួន។

ដោយឡែកក្នុងការបណ្ដុះប្រាជ្ញាកូនចៅ មានពេលខ្លះចាស់ទុំបាន​យក​ចិត្ដទុកដាក់ចងក្រងឡើងជាពាក្យបណ្ដៅ ស្របទៅតាមសភាពធម្មជាតិ​នៃការ​រស់នៅរបស់សត្វ ឬ រុក្ខជាតិ ដោយបង្កើតចេញជាប្រស្នាឱ្យកូនចៅ​មាន​ទម្លាប់​ចេះសង្កេត ត្រិះរិះពិចារណា និង ឆ្លើយដោះស្រាយបញ្ហាទៅតាមហេតុការណ៍​ជាក់ស្ដែងដែលពួកគេធ្លាប់បានជួបប្រទះ។ ប្រិយមិត្រអ្នកអាននឹងបានឃើញ​ជាបន្ដទៅទៀតនេះ នូវខ្លឹមសារជាក់ស្ដែងនៃពាក្យបណ្ដៅមួយទាក់ទងទៅនឹង «លេខ៤» យ៉ាងដូច្នេះថា «សត្វបួនជួន ឈ្មោះតែមួយ សត្វបីពងស្រួយ សត្វមួយពងទន់»។ សំណួរចោទសួរថា តើសត្វទាំងបួនប្រភេទនោះមានឈ្មោះ​ថា​ជាសត្វអ្វី? តើសត្វណាខ្លះពងស្រួយ? តើសត្វណាមួយមានពងទន់? ប្រិយមិត្តអាចរកឃើញនូវចម្លើយត្រឹមត្រូវបែបនេះថា សត្វបួនប្រភេទដែល​មាន​ឈ្មោះតែមួយដូចគ្នានោះគឺ «សត្វក្អែក»។ ចំណែកសត្វបីប្រភេទដែលមានពង​ស្រួយ​នោះ គឺបានដល់សត្វក្អែកទឹក ក្អែកគោក និង សត្វអណ្ដើកក្អែក។ ឯសត្វ​មួយប្រភេទដែលមានពងទន់នោះគឺ ត្រីក្អែកនេះឯង។ ក្រៅពីនេះ គេអាចយក​«លេខ៤» ទៅប្រើប្រាស់ធ្វើជាគ្រឿងសម្គាល់ចំពោះឥរិយាបថ ដេក ដើរ ឈរ អង្គុយ របស់មនុស្ស ហើយឥរិយាបថទាំងនោះ ត្រូវតែសមរម្យ និង គាប់ភ្នែកអ្នក​ផងទាំងពួង។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងឥរិយាបថ «ដេក» តើគេត្រូវដេករបៀបណា ដើម្បីឱ្យមានបែបបទល្អ? ដើម្បីដេកឱ្យមានបែបបទល្អគប្បីដេកកុំដំអក់ តែត្រូវ​ដេកឆាប់ក្រោកមិនទ្រមក់។ ពេលដេកកុំដេកទទូភួយដូចមនុស្សស្លាប់។ ដោយ​ឡែក​ចំពោះសំពត់ទៀតសោត អ្នកដេកត្រូវស្លៀកឱ្យបានជាប់លាប់ ចៀស​វាង​ពេលដេកលង់លក់ទៅ សំពត់នោះរបូតចេញពីខ្លួន បន្សល់ទុកតែរាងកាយ​អាក្រាតននលគក ដែលជាការពុំគាប់ប្រសើរឡើយចំពោះភ្នែកទេពា្ដថែរក្សា ផ្ទះ​សម្បែង (ជំនាងផ្ទះ)។ រំលឹកដាស់តឿនចំពោះឥរិយាបថដេក មានកំណាព្យ​មួយ​វគ្គក្នុងច្បាប់ប្រុស បានលើកឡើងយ៉ាងដូច្នេះថា «ដេកយប់កុំដេកយូរ ហើយ​ទទូ​ដូចគេងាប់ សំពត់ស្លៀកឱ្យខ្ជាប់ កុំឱ្យអាក្រាតក្រៅខ្លួន»។ អាចនៅមាន​កំណាព្យ​មួយវគ្គទៀតក្នុងច្បាប់កេរ្តិ៍កាល ដែលពោលអះអាងពីការដេក ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នាទៅនឹងកំណាព្យខាងលើដែរ ដូចមានខ្លឹមសារថា «ដំណេក​ដេកជាខ្នាត ឱ្យ​សំអាត​សំអាងជា ទើបទេវតារក្សា ចម្រើនសុខស្រីសួស្ដី»។ មានន័យថា ការដេក​ត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់នូវក្បួនខ្នាតត្រឹមត្រូវ (បើដេកកុំដេកដាក់​ក្បាល​ទៅទិសខាងលិច) គ្រែដេកកុំឲ្យខ្ពស់ហួសពីមួយហត្ថ។ កន្លែងដេក ត្រូវ​បោសជូតសម្អាតរាល់ថ្ងៃ និង តុបតែងឲ្យបានស្អាតជានិច្ច។ បើធ្វើបានយ៉ាងនេះ ទើបទេពា្ដក្នុងផ្ទះថែរក្សា ហើយយើងក៏បានសេចក្ដីសុខ និង មានសិរីសួស្ដី។

ទាក់ទងទៅនឹងពិធីបុណ្យវិញម្ដង គេអាចយក «លេខ៤» ទៅប្រើប្រាស់​សម្រាប់សម្គាល់ពិធីបុណ្យ ជាប្រពៃណីដ៏ប្រសើរថ្លៃថ្លាមួយរបស់ខ្មែរយើង មាន​ឈ្មោះថា «បុណ្យកតញ្ញូ»«បុណ្យបច្ច័យបួន»។  ពិធីនេះ ត្រូវប្រារឰឡើង​នៅ​ពេលដែលមាតាបិតាឋិតក្នុងវ័យចាស់ជរា (បច្ឆិមវ័យ)។ ក្នុងវ័យនេះ កូនចៅ ត្រូវ​បំពេញកិច្ចតបស្នងសងគុណ អ្នកមានគុណទាំងពីររបស់ខ្លួនឱ្យបាន​ហ្មត់​ហ្មង ដើម្បីឱ្យគាត់បានឃើញពីសេចក្ដីល្អរបស់កូន ព្រមទាំងមានក្ដីសង្ឃឹមកក់​ក្ដៅ​ក្នុងចិត្ត មុនពេលដែលគាត់លាចាកលោកយើងនេះទៅ។  ក្នុងពិធីនេះ កូន​ចៅ​ត្រូវប្រគេនទ័យវត្ថុបួនប្រភេទ (ជានិមិត្ដរូបនៃការជួយទម្នុកបម្រុងរបស់កូន​ដល់​មាតាបិតា) ចំពោះព្រះសង្ឃ មានដូចជា គ្រឿងសម្ភារៈ​សម្រាប់គ្រប​ដណ្ដប់​កាយ (ចីវរ បច្ច័យ) ប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាត (បិណ្ឌបាតបច្ច័យ) ប្រគេនគ្រឿង​សម្ភារៈសម្រាប់ស្នាក់នៅ (សេនាសនៈបច្ច័យ) និង ប្រគេនថ្នាំសង្កូវ គ្រឿង​ភេសជ្ជៈ ចំពោះព្រះសង្ឃ (គិលានភេសជ្ជៈបច្ច័យ) ជាដើម។

ទន្ទឹមនឹងនេះ គេអាចយក «លេខ៤» ទៅតំណាងម្យ៉ាងទៀត​ឲ្យធាតុទាំង​បួនរបស់មនុស្ស។ ចំពោះបញ្ហានេះបុរាណច្រើនមានជំនឿថា មនុស្សរាល់រូប​មិន​ថា​ប្រុស ឬ ស្រី អាចកើតឡើងបានជារូបកាយ អាស្រ័យដោយការ​ផ្សំគ្នា​រវាងធាតុទាំងបួន រួមមាន ធាតុទឹក ធាតុដី ធាតុភ្លើង និង ធាតុខ្យល់ ហើយការ​កើតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ រមែងជួបប្រទះនឹងភាពចាស់ជរា សេចក្ដីឈឺចាប់ដោយ​រោគា ហើយជាចុងក្រោយ វិនាសទៅវិញដោយសេចក្ដីស្លាប់យ៉ាងទៀងទាត់៖ កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់។ ដោយឡែក ក្នុងចក្រវាឡដែលយើងទាំងអស់គ្នាកំពុង​រស់​នៅ​សព្វថ្ងៃនេះ រមែងទ្រទ្រង់ដោយធាតុទាំងបួននេះដែរ ហើយធាតុទាំងបួន នេះ ត្រូវមានតុល្យភាពពិតប្រាកដជាមួយគ្នា បើពុំនោះសោតទេ ចក្រវាឡយើង​នឹងជួបគ្រោះកាចធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែការបាត់លំនឹង រវាងធាតុទាំងបួន​នេះ​ជាក់​ជាមិនខាន។ ទាក់ទងទៅនឹងសម្រស់ធម្មជាតិរបស់មនុស្សវិញ ចំពោះ​មនុស្សប្រុស ចាស់បុរាណបានកំណត់យកនូវលម្អបួនយ៉ាងគឺ លម្អសក់ លម្អមុខ លម្អធេ្មញ និង លម្អភ្នែក ដូចមានចែងក្នុងសម្លោកខ្មែរយ៉ាងនេះថា «សក់រួញ មុខរាហ៍ ច្រើនមានប្ញទ្ធិ ជើងធេ្មញពេញល្អិតចិត្ដល្អជា រីភ្នែកដូចពស់បើកពពារ ចំណាំទុកជាឧកញ៉ាធំ»។ បើតាមសម្លោកនេះ សម្រស់ល្អរបស់បុរសឋិតនៅលើ​វត្ថុ​សំខាន់៤យ៉ាងគឺ៖ សក់ (សក់នោះត្រូវតែជាសក់រួញអង្គារដី), មុខ (មុខនោះ​ត្រូវ​តែជាមុខរាហ៍ ដូចមុខរាហ៊ូ), ធេ្មញ (ធេ្មញនោះត្រូវតែជាធេ្មញល្អិតរមេញ មិនមែនជាធេ្មញសំប៉ែតធំៗដូចចបកាប់), ភ្នែក (ភ្នែកនោះត្រូវតែជាភ្នែកដូច​ភ្នែក​សត្វពស់វែកកំពុងបើកពពារ ជាភ្នែកមានលក្ខណៈមុតថ្លា ខុសប្លែកពីភ្នែក​មាន់​ព្រៃ ដែលមុតថ្លាដែរតែមានលក្ខណៈដំដាល)។

ជាងនេះទៅទៀត ខ្មែរយើងតែងនិយមយក «លេខ៤» ទៅធ្វើជាតំណាង​នៃ​សកម្មភាពប្រតិបត្តិ តាមលំដាប់បួនយ៉ាងដែលបង្កើតឲ្យ​មានបញ្ញារបស់​មនុស្សម្នាក់ៗ។ ជាទូទៅបញ្ញារបស់មនុស្សគ្រប់រូប អាចកើតឡើងបានអាស្រ័យ​ទៅលើការស្ដាប់ (=សុតៈ), ការត្រិះរិះពិចារណាក្នុងចិត្ដ (=ចិន្ដៈ), ការ ចេះ​ចោទ​ជាសំណួរ (=បុច្ឆៈ), និង ការហ្វឹកហាត់ដោយកត់ត្រាឱ្យចេះចាំ (=លិខៈ)។ សរុបមក គេអាចបានជាឃ្លាសម្រេចមួយងាយស្រួលចងចាំយ៉ាងដូច្នេះថា «សុ, ចិ, បុ, លិ»។ នេះមិនទាន់គិតដល់សសរស្ដម្ភទាំងបួននៃការអប់រំផងទេ ដែលគេ​និយមយក «លេខ៤» មកធ្វើជាតំណាងនោះគឺ «រៀនដើម្បីចេះ រៀនដើម្បីធ្វើ រៀនដើម្បីក្លាយខ្លួនទៅជាមនុស្ស រៀនដើម្បីរស់នៅជាមួយគ្នាដោយសុខសាន្ដ»

ក្រៅពីនេះ ក៏នៅមានប្រការសំខាន់មួយទៀតដែលខ្មែរយើងនិយមចូល​ចិត្ដ​យក «លេខ៤» ទៅធ្វើជាក្បួនខ្នាតដែរនោះ គឺក្បួន «ពិជ័យសង្គ្រាម»។ កាល​ណា​គេចេញទៅធ្វើសង្គ្រាមជាមួយសត្រូវ ហើយដើម្បីកុំឱ្យថ្លោះធ្លោយ​ចាញ់​សត្រូវដោយប្រការណាមួយនៅពេលប្រយុទ្ធ គេតែងរៀបចំទ័ពទៅតាមក្បួន​យុទ្ធសាស្ដ្រ ដោយរក្សាបាននូវមុខព្រួញសំខាន់បួនគឺ ទ័ពស្ដាំ ទ័ពឆេ្វង ទ័ពមុខ និង ទ័ពក្រោយ។

ទាក់ទងទៅនឹង «លេខ៤» ដដែល គេមិនអាចនឹងបំភេ្លចដោយមិន​និយាយអំពីប្រភេទមនុស្សទាំងបួនក្នុងសង្គមបានឡើយ។ ចំពោះប្រភេទមនុស្ស​ក្នុង​សង្គម «លេខ៤» តំណាងមនុស្សបួនប្រភេទគឺ «អ្នកមាន អ្នកក្រខ្សត់ អ្នក​ប្រាជ្ញ និង អ្នកខ្លៅ»។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងបួនប្រភេទនេះ ទស្សនៈខ្មែរយើងពុំ បានចាត់ទុកប្រភេទមនុស្សណាមួយជាសត្រូវស្លាប់រស់នឹងគ្នាឡើយ ផ្ទុយទៅ​វិញ ជាប្រភេទមនុស្សដែលអាចរស់នៅជាមួយគ្នា ពឹងពាក់អាស្រ័យគ្នា ជួយ​សង្គ្រោះ​គ្នា​ទៅវិញទៅមកដោយមិនប្រកាន់វណ្ណៈខ្ពស់ទាប ឬ ក្រខ្សត់នោះ​ឡើយ។ ដូច្នេះ​ហើយបានជាក្នុងច្បាប់ពាក្យចាស់មានកំណាព្យមួយវគ្គបានលើក​ឡើងថា «អ្នក​មានរក្សាខ្សត់ ដូចសំពត់ពទ័្ធពីក្រៅ អ្នកប្រាជ្ញរក្សាខ្លៅ ដូចសំពៅ​នូវ​សំប៉ាន»

ក្រៅពីនោះ «លេខ៤» ក៏ជាតំណាងអំពើអគតិទាំងបួនយ៉ាងដែល​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​គួរចៀសវាងនោះគឺ អគតិលំអៀងដោយការស្រឡាញ់ លំអៀងដោយ​ការ​ស្អប់ លំអៀងដោយការខ្លាច និង អគតិលំអៀង ដោយអំពើឆោតល្ងង់ ឬ ការមិនបានដឹង។ អំពើអគតិទាំងបួននេះចាត់ទុកថាជាអំពើអយុត្ដិធម៌ បើកើត មានចំពោះបុគ្គលណាមួយហើយ បុគ្គលនោះតែងធ្លាក់ទៅក្នុងគន្លងនៃអំពើបាប ហើយប្រការដែលគ្រោះថ្នាក់បំផុតនោះគឺ អ្នកដែលមានភារកិច្ចគ្រប់គ្រងគ្រួសារ និង គ្រប់គ្រងស្ថាប័ន។

នៅមានប្រការដែលពិសេសហើយខ្ពង់ខ្ពស់ជាងនេះតទៅទៀត ទាក់ទង​ទៅនឹង «លេខ៤» នោះគឺ «ពរបួនប្រការ» ដែលមនុស្សខ្មែរតែងតែប្រាថ្នា​ចង់បាន​គ្រប់ៗរូប ដើម្បីទុកជាចិត្ដសាស្ដ្រអប់រំដ៏ថ្លៃថ្លា ញ៉ាំងឱ្យដំណើរជីវិតប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​ប្រកបដោយភាពកក់ក្ដៅ និង មានន័យពិតប្រាកដ។ ខ្លឹមសារនៃពរទាំងបួន ប្រការនោះមានជាអាទិ៍ «អាយុយឺនយូរ១, ពណ៌សម្បុរកាយល្អ១, សេចក្ដីសុខ១, និង កម្លាំងពលំបរិបូណ៌១» សរុបបានជាឃ្លាជូនពរដ៏ខ្លី ងាយចងចាំបែបនេះថា «អាយុ វណ្ណៈ សុខៈ ពលៈ» កុំបី ឃ្លៀងឃ្លាតឡើយ។

(…នៅមានតទៅលេខក្រោយ…)